» » » » » » Le Puy en Velay: Pelgrims, vulkanen en kerken *****

Wij zijn twee keer in Le Puy-en-Velay, Le Puy voor intimi, geweest en ik denk dat dit één van mooiste en interessantste steden in Frankrijk is. Allereerst is er de oude kathedraal dat als het belangrijkste startpunt gold voor de pelgrimstocht naar Santiago de Compostela. Maar er zijn hier veel meer bijzondere dingen te zien. Op een enorme natuurlijke zuil van tachtig meter hoog staat er midden in de stad het Karolingische kerkje Chapelle Saint-Michel D’Aiguilhe en daarnaast staat nog hoger de Statue Notre Dame de France op de Rocher Corneille. Tot slot staat er buiten de stad nog prachtige ruïne van het kasteel van Polignac. Genoeg om je een paar dagen te vermaken.

De kathedraal van Le Puy en Velay gezien vanaf de Rocher Corneille
De kathedraal is het startpunt van één van de routes naar Santiago de Compostela in Spanje

Een bezoek aan Le Puy-en-Velay is meer dan de moeite waard en het is één van de plaatsen met een unieke identiteit zodat je het nooit zal verwarren met een andere plek, iets wat bijvoorbeeld Albi ook heeft.

Kathedraal


De meest bekende attractie van de stad is ongetwijfeld de kathedraal. Het is er één van de oudste van Frankrijk en sommige onderdelen van de kerk staan er al sinds vijfde eeuw. Het is gebouwd op een prachtige plek op de rots Rocher Corneille waar in de Keltische tijd al goden werden aanbeden. In de eerste eeuw bouwden de Romeinen er op hun beurt een tempel waarvan de resten zijn gebruikt in het huidige gebouw. Het grootste deel van de huidige kerk stamt echter uit de twaalfde eeuw en is opgetrokken in de Romaanse stijl. Het is gebouwd van natuursteen uit de directe omgeving, zandsteen en vulkanisch Breccie waardoor het een beetje somber en streng uiterlijk heeft.

De voorgevel van de kathedraal van Le Puy en Velay in de Auvergne, Frankrijk
De voorgevel van de kathedraal. De kerk zelf bevindt zich op de 'eerste verdieping' en de ingang is aan het einde van de trap
die doorloopt tot halverwege het gebouw.

Het mooiste manier om de kerk te benaderen is via de Rue des Tables. Deze straat in de gezellige oude stad loopt redelijk steil omhoog en eindigt in een brede trap vanaf het laatste deel onder de kerk loopt. Helemaal bovenaan is de ingang van de kerk die zich vreemd genoeg midden in het gebouw bevindt. Bijna in alle kerken kom je binnen aan de westelijke kant waarna je door het schip, daar waar het volk zit, naar het altaar en het koor kijkt. In Le Puy is dat anders want daar kom je recht voor het altaar binnen en bevindt het schip zich achter je. Dit is een spectaculaire binnenkomst, te meer omdat je net daarvoor een indrukwekkende hoge trap hebt bestegen. Het leidt geen twijfel dat dit een verwijzing is naar het goddelijk koninkrijk waar uiteindelijk iedereen hoopt binnen te treden.

Zwarte Madonna

Deze entree moet voor de gemiddelde middeleeuwer indrukwekkend zijn geweest, en dat is het nu nog steeds. Dit wordt nog eens versterkt doordat je direct voor de grote trekpleister van de kerk staat; een zwarte Madonna. Vanuit het donkere koor kijkt ze, gekleed in een witte jurk vanaf een marmeren bouwsel, je direct aan. Dit is ongetwijfeld de meest dramatische binnenkomst van een kerk die ik ooit heb gezien. Zwarte Madonna's zijn minder zeldzaam dan je zou denken. Alleen in Frankrijk zijn er al bijna zestig te vinden, waarvan die van Rocamadour één van de beroemdste is.

Eenmaal bekomen van de binnenkomst kan je de rest van de kerk bekijken. Aangezien het om een Romaans exemplaar gaat is het vrij donker en redelijk somber ingericht. In tegenstelling tot latere Gotische kerken vind je hier geen architectonische opsmuk. De vormen van deze kerk zijn bruut en eerlijk en je kan de constructie goed zien. Het gebouw is onlangs gerestaureerd want zowel de binnen- als buitenkant zien er erg goed uit. Misschien een beetje te goed want de kolommen, de bogen en de muren zagen er bijna nieuw uit, ik kreeg niet echt het idee dat ik in een gebouw uit de twaalfde eeuw liep.

De Zwarte Madonna in de kathedraal van Le Puy en Velay
Bij binnenkomst van de kathedraal sta je direct voor een zwarte Madonna. Het beeld is een replica van het origineel
dat in de dertiende eeuw door koning Lodewijk IX na een kruistocht uit het heilige land werd meegenomen.
Tijdens de Franse Revolutie is het oorspronkelijke beeldje verbrand.
Naast de hoofdingang is aan de zuidelijke kant nog een ingang. Wanneer je deze volgt kom je bij de klokkentoren. Deze staat los van de kerk, iets wat je ook wel in Italië ziet, maar niet veel in Frankrijk. Even verder is het startpunt van de Via Podiensis te vinden, één van de routes voor de pelgrimstocht naar Santiago de Compostela. In de Middeleeuwen was deze pelgrimsreis naar het graf van de Jacobus enorm populair. Er is veel bekend over deze pelgrimsroute omdat deze in een boek uit de twaalfde eeuw, de Codex Calixtinus, uitgebreid wordt beschreven. Naast allerlei religieuze zaken bespreekt het boek ook praktische zaken voor de pelgrims zoals welke gebieden gevaarlijk zijn, welke lokale gerechten je beter niet kan eten en welke wegen in de winter moeilijk begaanbaar zijn. Het is kortom een soort Groene gids 'avant la lettre'. Naast Vezelay, Arles en Tours wordt Le Puy in dit boek als één van de startplaatsen van de 'Camino de Santiago' genoemd.
Achter de kathedraal staat een oud gebouw
waar het startpunt van de pelgrimstocht
naar Santiago is.

Mede door de kennis van dit boek is de pelgrimstocht de laatste twintig jaar weer populair geworden. De combinatie van een drukker leven, de noodzaak van bewegen en natuurlijk een prachtig land lopen steeds meer mensen deze route. Net als vroeger zijn de pelgrims te herkennen aan een houten wandelstok en St. Jacobsschelp. Hoewel ik niet religieus ben, lijkt mij dit eigenlijk ook wel wat.

Achter de kerk bevindt zich dus het startpunt van de looptocht. Nieuwsgierig liepen wij naar binnen en vonden wij zowaar de receptie voor de pelgrims. Hier kwam een enthousiaste Fransman naar ons toe die druk Nederlands tegen ons begon te spreken. Het bleek een voormalige docent van Germaanse talen op de Universiteit van Lille, of Rijssel zoals hij het noemde, te zijn.

Statue Notre Dame de France

De kathedraal is gebouwd op de rots Rocher Corneille maar niet op de top. Daar is staat een enorm beeld van Maria met kind dat stamt uit de negentiende eeuw. Het is gebouwd vlak na de Krimoorlog waarin Frankrijk samen met het Turkse Rijk en Engeland tegen Rusland vocht. Tijdens die oorlog maakte Frankrijk tijdens de slag van Sebastopol een flinke hoeveelheid Russische kanonnen buit en die zijn gebruikt om het beeld te maken. Het zestien meter hoge beeld werd in 1860 onthuld en daarbij waren maar liefst 120.000 pelgrims aanwezig, het was een ware happening in die tijd.

Het Statue Notre Dame de France met op de voorgrond het beeld van Auguste de Morlhon, de bedenker van het beeld.
Het Statue Notre Dame de France met
op de voorgrond het beeld van
Auguste de Morlhon, de bedenker van het beeld.
Het beeld doet sterk denken aan het Vrijheidsbeeld in New York en dat is niet zo gek want ook dat beeld is ook uit de negentiende eeuw en ook gemaakt in Frankrijk. Kennelijk was het in die tijd in om dit soort beelden te maken al ken ik geen andere voorbeelden. Het Statue Notre Dame de France is echter tien jaar ouder dan het beroemde beeld in New York.

De klim naar het beeld is best een onderneming en zeker als het warm is best zwaar. Gelukkig is het geen wedstrijd en zijn er genoeg plekjes, sommige compleet met fonteintjes, waar je even kan uitrusten. Eenmaal boven sta je op een groot terras waar je immens uitzicht hebt op de stad en de omgeving. Dankzij het mooie weer konden wij kilometers ver kijken en dat is geen straf want het landschap rondom Le Puy is heel mooi.

Het beeld zelf staat op een sokkel en je kan er in. Dat moet je ook doen want eenmaal in het stalen beeld zie je goed hoe het ding geconstrueerd is. Binnen het beeld is een stijlvol ijzeren trap gemaakt waarmee je helemaal in het hoofd van Maria kan komen. Daar is tot slot nog een stalen ladder en als je die bestijgt dan steek je met je hoofd boven het beeld uit. Naast het Mariabeeld staat er boven op de rots nog een beeld van Auguste de Morlhon, de bedenker van het project en ooit bisschop van Le Puy.

Chapelle Saint-Michel D’Aiguilhe

De meest bijzondere attractie van Le Puy heb ik voor het laatst bewaard. Mocht je geen tijd hebben om naar de kathedraal te gaan en naar het Mariabeeld te klimmen, dan moet je sowieso de Saint-Michel D’Aiguilhe bekijken. Dit kerkje is namelijk één van de meest bijzondere die je in Frankrijk kan vinden. Om het in de termen van de Groene Reisgids te zeggen; dit kerkje is de reis waard.

Het kerkje Saint-Michel D’Aiguilhe in Le Puy en Velay staat midden in de stad op een 80 meter hoge rots
Het kerkje Saint-Michel D’Aiguilhe in Le Puy en Velay staat midden in de stad op een 80 meter hoge vulkanische rots.

Officieel ligt de Saint-Michel D’Aiguilhe niet eens in Le Puy, maar in het dorpje Aiguilhe dat vroeger net buiten de muren van de stad lag en aangezien het een eigen naambord heeft ga ik er maar van uit dat het nog steeds een apart plaatsje is. In dit deel van Frankrijk doen ze blijkbaar niet aan gemeentelijke herindeling.

Vulkaanrots

Het kerkje ligt op een vijfentachtig meter hoge vulkanische schoorsteen. Bij het zien van deze schoorstenen vraag je direct af hoe dat zo gekomen is. Vreemd genoeg is deze ontstaan onder de zeebodem want lang geleden lag dit gedeelte van Frankrijk onder water. In dit water leefden allerlei beestjes die na hun dood naar de bodem afzonken waar alleen het kalkskelet na verloop van tijd overbleef. De honderden miljarden beesten die gedurende miljoen jaren afzonken vormden langzaam een dikke laag kalksteen. Onder de zee waar Le Puy nu ligt lag echter een actieve vulkaan waarvan de lava een weg naar boven zocht. Door de kalkstenen laag had het geen vrij spel en zo werden de schoorstenen gevormd. Toen de vallei weer droog viel werd de laag kalksteen langzaam maar zeker door regenwater weggesleten en bleven alleen de schoorstenen staan.

De Dom in Aken
De dom in Aken, de middelste koepel, is het bekendste
Karolingische bouwwerk. Hier staat ook de troon van
Karel de Grote.
In de tiende eeuw vonden ze dit een goede plek om een kerkje te bouwen. Dat was niet echt een origineel plan want op de rots zijn resten van een hunebed gevonden, net als op de plek van de kathedraal werden hier al gebeden tot de opperwezens.

In de achtste eeuw was West-Europa veroverd door de Karel de Grote die zich tijdens de kerst van 800 als keizer liet kronen. Zijn idee was om als keizer Europa weer één te maken zoals het was tijdens het Romeinse Rijk. Om zijn macht luister bij te zetten startte hij een uitgebreid bouwprogramma, van met name kerken, waarbij werd gekeken naar de bouwkunst van het Romeinse Rijk. Denk daarbij niet aan de tempels zoals we die kennen van Asterix en Obelix, want die zijn niet christelijk, maar aan de gebouwen uit de laatste periode van het Rijk zoals de kerken in Ravenna en Constantinopel. Het Rijk van Karel de Grote viel halverwege de negende eeuw uit elkaar, maar de bouwkunst bleef tot de elfde eeuw populair.

Het bekendste voorbeeld van de Karolingische bouwkunst is de paltskapel in Aken, toen het grootste gebouw van West-Europa. En wie daar ooit geweest is weet dat het best een aardig ding is, maar niet echt heel groot. De kathedralen uit de elfde eeuw en later zijn een stuk groter. Het zegt iets over de staat van de samenlevingen in de achtste eeuw; er woonden eenvoudigweg maar weinig mensen in dit deel van de wereld. Karolingische kerken zijn ook uiterst schaars en ook in Frankrijk zijn er maar weinig.

De trap naar Chapelle Saint-Michel D’Aiguilhe in Le Puy en Velay
Het kerkje op de rots is alleen te bereiken via een trap
met 268 treden.
In Le Puy staat er dus één en op een bijzondere plek. De voet van de rots is makkelijk te bereiken en er is een kleine parkeerplaats vlakbij de ingang. Is deze vol dan kan je de auto kwijt op de grote parkeerplaats die iets verder is, maar nog altijd op loopafstand. De kerk is alleen via een trap bereikbaar en de ingang tot deze ligt een beetje verscholen tussen de huizen. De toegang heeft een kassa, een kleine souvenirwinkel en nog een klein museum.

Na het betalen van een paar euro begint de klim. De trap slingert zich langs de noord-oostkant van de berg en is van het type redelijk steil met ongelijke treden. Het is dus goed kijken waar je je voeten neerzet want je wilt hier niet vallen. Het is best een klim maar gelukkig zijn ook hier wat rustplaatsen. De kunst is niemand te laten merken dat je buiten adem bent en te doen alsof je even van het uitzicht wilt genieten, iets dat bij een temperatuur boven de dertig graden best moeilijk is.

Na de klim kom je op een soort van pleintje waar je keuze kan maken om langs een smal maar veilig pad om de kerk te lopen en genieten van het uitzicht of de kerk in te gaan. Het portaal van de kerk is gebouwd met dezelfde soort stenen als de kathedraal en stamt uit de twaalfde eeuw. Het is in zeer goede conditie en is versiert met geometrische figuren en strook mozaïek van rode, witte en zwarte stenen. Dit doet sterk denken aan de islamistische architectuur uit Spanje.

De voorgevel van de Chapelle Saint-Michel D’Aiguilhe in Le Puy en Velay
De voorgevel van het kerkje op de rots is uit de twaalfde eeuw en heeft een interessante versiering
met duidelijke invloed van de islamistische architectuur.
Het timpaan boven de deur heeft de drie halve bogen en dat had ik nog nooit gezien bij een Franse kerk, meestal is het gewoon één boog. De drie bogen hebben elk hun eigen beeldengroep en hebben als thema Genesis en Openbaring. De centrale groep laat het Lams God (AGNUS DEI) zien. De beeldengroepen zijn versiert met wijnranken en wie goed kijkt ontdekt hier grappige mannetjes en vogeltjes. Helemaal onderaan zien je twee zeemeerminnen, één met een vissenstaart en één met staart van een slang. Niet echt Bijbelse figuren maar ze verwijzen naar de zielen die zijn gestorven op land en op zee.

Interieur

Eenmaal binnen moet je eerst weer een trap op, dit keer een korte, en kom je in een nogal donkere ruimte. Je doet er verstandig aan om even je ogen te laten wennen aan het donker want de vloer is nogal onregelmatig. Zijn je ogen eenmaal gewend dan ontdek je een bijzonder sfeervolle ruimte met kleine ramen waarvan sommige duidelijk modern zijn. De plattegrond lijkt helemaal niet op een kerk en heeft tal van kleine ruimte en nissen. Dit heeft te maken met de ruimte die de bouwers bovenop de rots ter beschikking hadden.

Le Puy-en-Velay Saint-Michel D’Aiguilhe interieur kerkje op rots auvergne
Het oudste gedeelte van het kerkje is duidelijk te herkennen aan zijn vierkante bouw. De zuilen op de voorgrond
horen net als de voorgevelbij de uitbreiding uit de twaalfde eeuw

Wie goed kijkt ziet dat de kerk in twee delen is gebouwd. Het oudste gedeelte uit de tiende eeuw heeft een vierkant grondplan en een redelijk hoog plafond dat is versiert door fresco's uit dezelfde tijd. Deze zijn niet in hele goede conditie, maar er is nog genoeg te zien om te ontdekken wat ze voorstellen en hebben wonderbaarlijk genoeg nog prachtige kleuren. In de twaalfde eeuw is de kerk uitgebreid met een rond schip dat niet helemaal recht staat staat ten opzichte van het oude gedeelte. Het dak wordt gedragen door mooi slanke zuilen waarvan de kapitelen mooi zijn versiert met bladeren- en dierenmotieven.

Wij zijn hier twee keer in het hoogseizoen geweest, twee keer midden op de dag en twee keer waren we alleen in het kleine kerkje. Het is niet te geloven dat zo'n bijzondere plek nauwelijks wordt bezocht en ik zou bijna denken dat niet lang zo kan blijven. Dat geldt eigenlijk voor heel Le Puy en Velay want deze interessante, mooi en unieke stad verdient eigenlijk meer aandacht. Aan de andere kant is het wel lekker rustig zo.

«
Next
Nieuwere post
»
Previous
Oudere post

Geen opmerkingen:

Plaats een reactie